تاریخ : سه شنبه, ۱ تیر , ۱۴۰۰ 13 ذو القعدة 1442 Tuesday, 22 June , 2021
0
نیم قرن پیش،روزنامه گردی با طعم هنر قالی بافی کاشان؛

شرحی بر افسون هنر برادران افسری ..

  • کد خبر : 3625
  • 12 خرداد 1400 - 15:56
شرحی بر افسون هنر برادران افسری ..

مهدی سلطانی راد

کاشان آنلاین : درباره قدمت هنر قالی بافی در کاشان، تاکنون بسیار گفته و نوشته شده. کاشان اگر چه روی کاغذ پایتخت فرش ایران نیست اما در کنار گلاب و سیلک، مردان و زنان چیره دستِ قالی باف، کاشان را در طول قرنهای مختلف در زمره شهرهای نامدار در عرصه قالی دستبافت مشهور کردند.

در «طراحی خلاقانه‌ی نقشه فرش و قالیچه» نیز در دوره معاصر، کاشان با خاندان افسری سری بلند کرد تا بدان حد که شهرت و آوازه این خانواده با سه برادر هنرمند،از مرزهای کاشان هم بسی فراتر رفت، چنانچه رسانه های نامدار و مکتوب سراسری نیم قرن پیش هم نتوانستند از کنار نام افسری های کاشان بگذرند. چندی پیش در لابلای جستجوهای همیشه ام میان روزنامه ها و مجلات عهد قدیم، روزنامه اطلاعات چاپ ۲۹ اردیبهشت ۴۵ و صفحه ۱۴ آن نظرم را جلب کرد.

گزارشی در یک صفحه کامل که ابتدا از شرح قدمت بلند فرش کاشان در تاریخ می نویسد و سپس به هنر طراحی نقشه قالی و قالیچه توسط برادران افسری«محمد، نظام و امیرحسین»و همچنین به هنر قالیبافی مادر این سه برادر نیز اشاراتی دارد. شرح این گزارش جالب را در ادامه بخوانید ..

مارکوپولو می گوید

قالی کاشان که شهرتش همه جا رفته و دنیا را فراگرفته سابقه ای طولانی دارد که تاریخ دقیقش مشخص نیست لکن روشن است که پیش از رواج قالی بافی در این شهرستان پارچه بافی ابریشمی رونق داشته و قبل از سفر تاریخی مارکوپولو به ایران در قرن هفتم این هنر در بین مردم کاشان وجود داشته کما این که خود او می گوید در کاشان مخمل و پارچه های ابریشمی نظرم را جلب کرده است.

شهرت قالی کاشان

در دوران سلطنت شاه عباس کبیر که مروج واقعی هنر و مشوق حقیقی هنرمندان بود بنا به گفته مولف تذکره الملوک تنها کارگاه دولتی که در خارج پایتخت وجود داشت و در آن خلعت ها و هدایای دربار سلطنتی تهبه می شد در این شهرستان بوده و این نشان دهنده شهرت شایسته هنر بافندگی کاشان به طور اعم در آن زمان است.

تا پیش از سلطنت شاه عباس کبیر قالی جنبه تجملی داشت و انحصارأ در خانه های اعیان و اشراف گسترده می شد ولی در عصر این پادشاه با اهدای قالی به امرا و شاهان و فرستادگان ممالک مختلف قالی کاشان در ورای مرزهای کشور ما شهرت به سزا یافت و چون صدور قالی همزمان با سلطنت شاه عباس بود در کشورهای بیگانه قالی ایران به قالی شاه عباس شهره شد و حتی برخی از نویسندگان تصور کرذند که بافت قالی به دستور این سلطان آغاز گردیده است و کتبی هم در این مورد نوشتند و حال آن که شاه طهماسب صفوی ضمن فرمانی در سال ۹۵۰ قمری که به عنوان حاکم خراسان در مورد پذیرایی از محمد همایون پادشاه هندوستان صادر کرد درباره هدایای مخصوص شاه هند نوشت قالیچه مخمل دوخوابه طلابافت و سه زوج قالی ۱۲ ذرعی کوشکانی …

از این دستور دو نکته مهم مستفاد می شود. اول ذکر کوشکان که همان جوشقان فعلی است که قالی های آن شهره آفاق می باشد و در اطراف کاشان قرار دارد و دوم آن که بافت قالی زربفت با گلابتون طلا پیش از سلطنت شاه طهماسب رواج داشته است. قالی معروف باردبیلی که اینک در موزه ویکتوریای لندن وجود دارد و از لحاظ نفاست طرح و ظرافت بافت یکی از عالی ترین قالی های دنیا به حساب می آید و در حاشیه اش این بیت حافظ نقش بسته است :

جز آستان توام در جهان پناهی نیست / سر مرا به جز این در حواله گاهی نیست ؛ با این جمله در زیر آن: عمل غلام  آستان مقصود کاشانی فی سنه ۹۴۶، به وسیله هنرمند مشهور کاشان مقصود بیک بافته شده است. این هنرمند برجسته معاصر شاه طهماسب صفوی بوده که برای رهایی از مجازات اعدام بر سر مقبره شیخ صفی‌الدین متحصن گردیده و در همان جا قالی معروف خود را بافته و همین امر موجب نجاتش شده است. تار و پود این قالی ابریشم و گره آن از نوع فارسی و دارای سیزده رنگ می باشد.

دوران کنونی

دوران کنونی، عصر طراحی قالی کاشان است و هنرمندان این شهرستان سعی دارند با تهیه قالی های خوش نقش و بافت شهرت قالی شهر خود را حفظ کنند علاوه بر طرح های قدیمی ماند گل و بوته، شاه عباسی، ترنجی، محرابی، سطره، شکارگاه دورنما و جنگل در حال حاضر هنرمندان کاشان سرگرم تهیه طرح هایی از آثار باستانی ایران می باشند، از جمله این طرح هاست: تخت جمشید و طاق کسری که به انضمام تصاویری از بوعلی سینا، سعدی، حافظ، خیام و فردوسی به وسیله هنرمند برجسته کاشان آقای امیر افسری تهیه گردیده و در دفتر مخصوص سلطنتی قرار گرفته است.

رواج چهره بافی

در سال‌های اخیر چهره بافی رواج قابل توجهی یافته و تعداد بی شماری قالی با تصویر دُول و پادشاهان کشورهای مختلف جهان بافته و از مرز ایران گذشته است، قالیچه ای که با تصویر کندی رییس جمهور پیشین آمریکا در کاشان بافته شده از نظر طرح و رنگ آمیزی و مشخص ساختن سیمای کندی با اعجب و شگفتی همگان روبرو گردیده است.

هنرمندان پنجه طلایی

معدودی از قالی بافان کاشان به حق شایسته لقب پنجه طلایی هستند،چه آثاری که عرضه می کنند واقعا جاویدان است و در صدر این عده باید از خانواده افسری یعنی خانم ها فرخ و مولود و آقایان نظام، امیر و محمد افسری نام بردکه تاکنون قالیچه هایی بافته اند که زینت بخش موزه ها و کاخ های بسیاری در ایران و کشورهای بیگانه شده است.

نبوغ اعجاب انگیز

خانم فرخ افسری که مادر نظام، امیر و محمد می باشد و ۷۰ سال دارد، ۶۰ سال است که به قالی بافی می پردازد.در روستاهای کاشان و سایر شهرهای اطراف، قالی هایی بدون نقشه بافته می شود، زیرا برای فروش و باصطلاح بازاری تهیه می گردد و نقشه های آن یکسان می باشد اما هیچ قالی بافی نمی تواند قالیهای گل و بوته دار را بدون نقشه ببافد، الا خانم فرخ افسری که با مهارت وچیره دستی خاصی قالی می بافد و هنر وی در این مورد موجب تحسین و اعجاب نقاشان و قالی بافان و استادان برجسته گردیده است. خانم افسری قالیچه ای بدون نقشه با دورنمای برف در جنگل بافته که در هر گروه آن ۳۶۰۰ گره خورده است و با آن که بیش از یک متر مربع نیست لهذا ۲۵۰ هزار ریال خریدار دارد. جالب آن که این هنرمند قالی باف همیشه به کار قالی بافی نمی پردازد بلکه وقتی حالش را داشت سرگرم قالی بافی می شود و در حقیقت به کارش عشق می ورزد.

قالی بافی و جهاز

در کاشان رسم است که دختران را از سن ۶ سالگی برای فراگرفتن هنر قالی بافی نزد استاد می فرستند و دختران تا ۱۰ سالگی این هنر را می آموزند. هر دختر تا ۱۵ سالگی ۵ تا ۸ قالی می بافد که پول آن را صرف تهیه جهاز و لباس و زینت آلات خود می کند.آنها اجرت اولین و دومین قالی را که برای کارفرما می بافند سرمایه خود قرار می دهند و بعد مواد مورد نیاز قالی را با پول خود می خرند و به قالی بافی می پردازند. آنها پس از ازدواج نیز قالی بافی می کنند زیرا هنرشان می تواند گوشه ای از هزینه زندگی را بگیرد.

رسم جالب تر

در روستاها رسم جالب تری وجود دارد، هر دستگاه قالی بافی را اختصاص به یک دختر و پسر هفت-هشت ساله می دهند. آنها با هم و در کنار یکدیگر می نشینند و قالی می بافند. با هم بزرگ می شوند و سرانجام با یکدیگر ازدواج می کنند.

شاهکارها

از قالی هایی که در کاشان بافته شده و به عنوان شاهکار هنر قالی بافی جهان در موزه های مشهور جای گرفته می توان از قالی هایی که در موزه متروپولیتن نیویورک، آرمیتاژ در لنینگراد، ویکتوریا آلبرت در لندن، قیصر فردریک برلن، لوور در پاریس و موزه صنایع و هنرها در وین قرار دارد نام برد.

قالی ۲۴۰۰ ساله

ما قدیمی ترین قالی که فعلا موجود می باشد کدام است؟ فرشی است به نام «پازیریک» که در حدود ۱۲ سال پیش در زیر توده های برف و یخ همراه اشیای دیگری در روسیه کشف گردیده و ۲۴۰۰ سال پیش بافته شده است. اندازه این فرش پربها ۸۳/۱ در ۲ متر می باشد و نقشه روی آن عبارت است از حاشیه با تصویر جانوران افسانه ای بالدار و ردیف دیگری از سواران ایرانی و باز ردیف دیگری از گوزن که نقوش وسط آن از نقشه های آشوری اقتباس گردیده و به صورت چهار برگی از گل و بوته ترسیم شده است. کرک آن از پشت گره خورده و از رو چیده و صاف گردیده و در هر دسیمتر مربع آن ۲۶۰ گره به کار رفته است. این فرش شامل رنگهای قرمز، آبی، زرد کم رنگ و سبز و نارنجی می باشد و چون منصوب به ایران است عکس هایی از آن تهیه شده و از طرف دربار شاهنشاهی در اختیار امیر افسری هنرمند کاشان قرار گرفته و ایشان از روی آن قالی به اندازه فرش اصلی پازیریک بافته که چون از رنگهای کهنه نما استفاده کرده به نظر می رسد چند قرن پیش بافته شده است.

آقای امیر افسری هم اکنون از همان نقش، قالی دیگری باندازه ۳ در ۴ با ابریشم و رنگهای کهنه نما می بافد  که به دفتر مخصوص دربار شاهنشاهی تقدیم کند.

 

*بازنشر از شماره ۷۳ هفته نامه مردم سیلک،۳ خرداد ۱۴۰۰

لینک کوتاه : https://kashanonline.com/?p=3625
  • نویسنده : مهدی سلطانی راد
  • ارسال توسط :
  • منبع : بازنشر از شماره 73 هفته نامه مردم سیلک،3 خرداد 1400
  • 37 بازدید
  • بدون دیدگاه

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.