کاشان آنلاین : سال ۱۳۷۲ شمسی، روز ۲۲ مارس و یا دوم فروردین توسط سازمان ملل به عنوان روز جهانی آب نامگذاری شد تا توجه جهانیان به این منبع مهم حیات بهصورت موثرتری جلب و برای حفاظت از آن بیشتر و بهتر تلاش شود. با این وجود متاسفانه طی حدود ۳۰ سال گذشته وضعیت منابع آب در اکثر کشورهای جهان ناامیدانهتر شده است. همچنین ۱۲ سال پیش آب بهعنوان یک حق بشری برای شرب و بهداشت به رسمیت شناخته شد.
سفرههای آب زیرزمینی شیرین از جمله منابع به ظاهر نامرئی آب در کره زمین ولی از حیث مرغوبیت بهترین منابع هستند، لذا اهمیت آنها برای ادامه حیات بشر مرئی و هویداست.
سال ۲۰۲۲ میلادی یکی از برنامه ها تاکید بر اهمیت این منیع با ارزش و به عبارتی مرئیکردن منابع آب زیرزمینی بود و برای سال ۲۰۲۳ شعار روز جهانی آب «شتاب در تغییر برای حل بحران آب» تعیین و اعلام شده است.
در طول ۶۰ سال گذشته با توسعه کشاورزی در دشتهای مختلف کشور ایران فشار زیادی بر منابع آب زیر زمینی وارد شده است، بهگونهای که این سفرهها را تا مرز نابودی کامل تخریب کرده است. از این منظر اوضاع آنقدر وخیم است که از حدود ۶۵۰ دشت کشور نزدیک به ۵۰۰ دشت ممنوعه هستند، یعنی بین تغذیه این منابع و تخلیه از آنها تعادل وجود ندارد و بهطور پیوسته از ذخیره آنها کاسته و کیفیت آب آنها نیز نزول پیدا میکند. با این وجود متاسفانه کماکان برداشت گسترده آب از این سفرهها بهخصوص برای کشاورزی غیراقتصادی به روشهای سنتی ادامه دارد.
نتایج پژوهش اخیر اینجانب و همکاران تحقیقاتیام در مرکز تحقیقات آب، تغییر اقلیم و خشکسالی دانشگاه کاشان نشان داد که در منطقه دشت کاشان سالانه حدود ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب فقط برای کشاورزی و دامداری و صنایع وابسته به آنها از سفره دشت برداشت میشود که بیش از ۸۰ درصد آن تبخیر و از منطقه خارج می شود.
در شرایطی که هنوز عمده آب مربوط به مصارف شرب و بهداشت در منطقه دشت کاشان از این سفره برداشت میشود هنوز اقدام موثری برای کاهش قابل ملاحظه برداشتهای کشاورزی انجام نشده است و متاسفانه به روشهای مختلف تلاش شده و هنوز نیز در تلاشند حداقل قوانین موجودی که برای حفاظت از باقیمانده سفره آب وجود دارد را دور بزنند!
وقتی آب یک حق بشری محسوب میشود، هر نوع کوتاهی مدیریتی و همچنین هر اقدامی که منجر به تخریب و یا نابودی منابع آب شود و هر نوعی از ایجاد مشکل در دسترسی انسانها به آب سالم و کوتاهی در تأمین عادلانه آب نوعی از نقض حقوق بشر است، لذا به اعتقاد بنده وقت آن رسیده است که به مساله آب و به طور خاص آب زیرزمینی از این منظر هم نگاه شود، البته اگر خیلی دیر نشده باشد!
*استاد دانشگاه کاشان و رئیس مرکز تحقیقات آب، تغییر اقلیم و خشکسالی دانشگاه کاشان
