کاشان آنلاین: مردم برزک پس از برگزاری مراسم نخل گردانی و علم گردانی در روز عاشورا، در ششمین روز شهادت سیدالشهدا با آیینی متمایز ارادت و دوستداری خود را نسبت به امام حسین اثبات میکنند.
در روز عاشورا مردان و جوانان برزک، نخل را که نمادی از تشییع پیکر پاک امام حسین است حمل میکنند و بر سر و سینه میزنند. ولی شش روز پس از شهادت امامحسین در روز ششم زنان مجمعه و سینیهای خشکبار باغهای خود را بر سر گرفته با شور شوق خاص به حسینیه میآورند تا مردم برزک بر سر سفرهای رنگین، در عین حال مقدس و معنوی، با قرائت قرآن، ذکر دعا و مرثیهخوانی به سوگ بنشینند که بنا به شواهد، مستندات و نقل و قولهای مردمی از قدمتی طولانی برخوردار است.
مسجد محله مصلی برزک مکان برگزاری آیین شش امام است. برزک هفت محله قدیمی دارد که این آیین فقط در مسجد محله مصلی برگزار میشود. گفته میشود تقریباً تا ۳۰ سال پیش این مراسم در چهار صفه مصلی که مکان عمومی برای روضهخوانی بوده، برگزار میشده است، اما با ازدیاد جمعیت و عدم گنجایش فضای چهارصفه، این آیین به مسجد مصلی منتقل شده است. خوشبختانه چهارصفه برزک مرمت و حفظ شده است..
روند برگزاری مراسم بدین صورت است که در گذشته ساعتی قبل از شروع مراسم، تعدادی از بچههای محل در بالای بام چهارصفه با فریاد «یا حسین» مردم را از زمان شروع مراسم مطلع میکردند. زنان که از قبل مقداری از خشکبار و تنقلات حاصل باغشان را نذر مجلس شش امام حسین میکنند در بعدازظهر روز شش به تفکیک نوع آجیل، در کاسه یا بشقابهای چینی ریخته، کاسهها را در مجمعه مسی میچینند و مجمعه را روی سر نهاده، به صورت گروهی به مسجد میآورند..
در گذشته فقط هفت خانواده مشخص از اهالی محله مصلی، تنقلات خود را در هفت یا شش کاسه به نیت روز ششم و شب هفتم امام حسین میریختند با مجمعه به مسجد میآوردند. همچنین آداب سفره آرایی و روند برگزاری مراسم نسبت به مراسم امروز متفاوت بوده است. در حال حاضر زنان در مسجد سفرهای به درازای ۱۰ تا ۱۵ متر میاندازند بشقابهای آجیل را در دور تا دور سفره میچینند و سفره را با گل و شمع میآرایند. از این مرحله به بعد زنان از سفره جدا میشوند و مردان در دور تا دور سفره با ترتیب خاص مینشینند و با قرائت سوره یس تنقلات را متبرک میکنند. سپس در وصف واقعه عاشورا و کربلا سخن میگوید و در ادامه مداحان و نوحه خوانها به روضهخوانی و مداحی میپردازند.
پیشتر، بانی مراسم از چند معمم محلی و نیز نوحهخوانی موسوم به «ضرب گیر» و نوحهخوان دیگری معروف به “پیش واقعه خوان” دعوت میکند. نخست هر کدام از معممها در کنار سفره از واقعه کربلا سخن میگویند سپس ضربگیر با خواندن نوحهای خاص با ضرب و ریتم سینه زنی دیگران را به سینه زنی وادار میکند. با خواندن پیش واقعه و عزاداری و روضه خوانی مراسم پایان مییابد. اما قبل از پایان مراسم چند نفر از اهالی محل آجیلها را روی هم ریخته، مخلوط میکنند، در کیسه میریزند و در بین حاضرین تقسیم میکنند.
از آنجایی که این تنقلات بر سر خوان امام حسین با ذکر قرآن و دعا متبرک شده مردم برزک آن را به خانه خود میبرند. معمولاً مراسم و آیینها باعث وفاق، نظم و اتحاد اجتماعی در یک حوزه فرهنگی می شوند. آیین روز ششم برزک از این قائده مستثنی نیست. برگزاری این آیین محوری است که اهالی محل را به دور هم جمع و به هم نزدیک میکند و باعث هماهنگی و همدلی میشود. حضور مردم در این مراسم با لباس عزا و احترام به سفره مراسم در موقع روضهخوانی، متبرک شدن تنقلاتی که به آن قرآن و نوحه خوانده شده است و شگون دانستن این تنقلات کاملاً در فرهنگ و عقاید و باور مذهبی مردم آشکار است.
هدف اصلی نذر تنقلات محلی در آیین، خیر و برکت دادن و پررونق شدن محصول باغهای کشاورزان است. با عنایت به نقش این آیین در وفاق و پیوند اجتماعی محله های مختلف برزک و نیز با توجه به نقش تنقلات محلی در برگزاری این آیین که باعث رونق اقتصادی، بومی و محلی میشود، در آذر ماه سال ۹۱ در ششمین اجلاس شورای ثبت میراث فرهنگی ناملموس در فهرست میراث معنوی – ملی کشور به ثبت رسید.
بعضی از محققان نیز بر این باورند که این آیین ریشه در ادیان آسمانی قدیم ایران و از جمله دین زرتشت داشته و با سفره “میزد” زرتشتیان مشابهت زیادی دارد. با توجه به اینکه ایرانیان با پذیرش دین اسلام به این دین آسمانی روی آوردند ولی بعضی از سنتها و آیین ها همچنان حفظ شده از جمله: آیین شب یلدا، آیین جشن نوروز و بعضی از آیین ها در بعضی از نقاط کشور برگزار می گردد از جمله جشن سده، جشن تیرگان، جشن آذرگان و ….
برخی از آیین های تاریخی نیز با تغییراتی اندک که با مذهب و دین اسلام منافاتی نداشته و مورد پذیرش مردم و دین اسلام قرار گرفته است که از آن جمله می توان به آیین سنتی مذهبی ششم( سفره برکت) اشاره کرد.
سفره برکت که امروزه بیشتر مورد توجه نیز قرار گرفته به نوعی با سفره میزد زردشتی ارتباط و مشابهت هایی داشته و “میزد” به نوعی به معنای میزبانی و سفره پذیرایی از مهمانان است و در آیین زرتشتی سفره تمیزی است که هفت چیز نمادین را به نمایندگی از امشاسپندان( فروهرهای خدای یکتا) بر آن گذاشته می شد که هر کدام نماد و سمبل خاص خود را داشت.
این امشاسپندان شامل: بهمن، اردیبهشت،شهریور، اسپندارمذ، خرداد، مرداد مییباشند که از صفات پاک اهورامزدا هستند.
آنگونه که در لغت نامه دهخدا آمده: میزد {م َ ی َ ] در آئین زرتشتی ، نذر و تقدیمی غیر مایع و فدیه و چیزی خوردنی . در مقابل نذر مایع و آشامیدنی که زور [ زَوْ ] نامیده میشود.
امروز در برزک نیز شمع و چراغ را نیز در کنار سفره می گذارند که به نوعی شمع و چراغ سمبلی از آتش و نماد اردیبهشت امشاسپنداست و آن گونه که در بارو ایرانیان آمده آتش پاک کننده و تطهیر کننده است. اهمیت آتش و تطهیر آن در داستان حضرت ابراهیم در قران کریم و همچنین در اساطیر و داستان های ایران از جمله گذر سیاوش از آتش نیز آمده است.
برگزاری این آیین در روزی ششم نیز خود جای بحث و تامل دارد. بعضی از اعداد دارای اهمیت خاصی هستند و تقدس دارند از جمله این اعداد می تواند به اعداد شش و هفت … اشاره کرد. برگزاری این مراسم در روز ششم نیز با تقدس این عدد ارتباط تنگاتنگی دارد. همان گونه که در آیه ۵۹ سوره فرقان آمده که خداوند زمین و آسمان و هر آنچه در بین آنها است همه را در شش روز آفریده است.
همچنین عدد شش نماد وحدت اضداد است و همچنین عدد شش در عالم از جهت چهار جهت اصلی به اضافه دو جهت بالا و پایین نیز مورد توجه است. و عدد هفت نیز که از قدیم الایام همیشه مورد توجه بوده است. هفت روز هفته، هفت فلک، هفت آسمان، هفت خوان رستم و اسفندیار، هفت سین نوروز، هفت بار طواف کعبه، هفت شهر عشق و سلوک عارفانه، هفت طبقه زمین و آسمان و…. همگی نشان از تقدس این عدد دارد که در این آیین نیز مورد توجه قرار می گیرد و هفت ظرف از محصولات کشاورزی در یک سینی قرار می گیرد.
از دیگر مواردی مورد اشاره در سفره میزد سینی فلزی یا مجمعه حاوی هفت چیز بود که این سینی هنوز هم در آیین سفره برکت حفظ شده و زنان این سینی ها را هدیه می دهد. نکته جالب توجه اینکه امشاسپند شهریور نگهبان فلزات است.
نکته بسیار مهم نقش پررنگ زنان در این آیین هست. ایزد بانوان و اله ها به خدایان زنانه ای گفته می شد و ایزد بانوان مورد پرستش در جهان باستان بوده اند و بیشتر نگاهبان زمین، آب، باروری و حاصل خیزی بوده اند. ایزد بانوان در زمره ایزدان تاثیر گذار و معنا بخش در زندگی مردم روزگار باستان بوده اند و نقش بانوان در این مراسم که محصولات کشاورزی را روی سر می گذارند و برای نذر به سر سفره می آوردند نیز حایز اهمیت است.
پهن کردن سفره روی زمین نیز خود ارتباطی با سفره برکت دارد که همه این محصولات از زمین و خاک به دست می آیند و به نوعی ضمن برکت بخشی به محصولات خود درخواست حاصل خیزی زمین را نیز دارند.
