به گزارش کاشان آنلاین، فرشاد مؤمنی که در نشستی به میزبانی کانون فرهنگی میرنشانه کاشان سخن می گفت با بیان این که بسیار غم انگیز است ما با همه ادعاهایی که از پیروی از علی داریم کمترین اهتمام را در ساحت نظر و عمل به مسئله عدالت نشان میدهیم افزود: برای درک منزلت عدالت من از آیت الله شهید دکتر بهشتی یاد می کنم میکنم که ایشان در کتاب «حق و باطل از دیدگاه قرآن»، با استناد به آیات قرآن می گویند هرگاه دیدید اوضاع جامعه ای به سامان نیست، آن ها که مقصر این نابسامانی هستند، تلاش میکنند، ذهن مردم را درگیر مسائل حاشیه ای و جانبی کنند. هرگاه جامعه ای به سامان نیست، سردمداران آن جامعه حاملان حق و عدل نیستند.
وی با تاکید بر این که اگر بخواهیم از باب شفقت و مهر با حاکمان گرامی سخن بگوییم، باید بگوییم اگر کارها به سامان نیست، برای آسیب شناسی باید از دریچه عدالت وارد شویم خاطرنشان کرد: بنده در سال ۱۳۹۶ از موضع اتمام حجت ِ اندیشهای با ساختار قدرت کشور، کتابی منتشر کردم تحت عنوان «عدالت اجتماعی، آزادی و توسعه در ایران امروز» که در آن جا از جمله استناد کردم به نامه تاریخی میشل فوکو به زنده یاد مهندس بازرگان. در فرازی از آن نامه، میشل فوکو از این تعبیر استفاده کرده بود که عدالت و بی عدالتی نقطه های حساسی هستند تا جایی که انقلاب ها اغلب به واسطه آن موضوعیت پیدا میکند و تا جایی که اغلب از آن منحرف و مضمحل می شوند.
کارشناس و استاد علم اقتصاد ادامه داد: آقای دکتر پناهی، همکارم در دانشگاه علامه هم چند سال پیش، یک کار تحقیقی جالب انجام داده که آن هم تجت عنوان کتاب «واکاوی ریشه های انقلاب اسلامی از دریچه شعارهای اعتراضی مردم» چاپ شده است. ایشان در آن جا نشان داده اند که بیش از نود درصد شعارهایی که مردم می دادند که مشروعیت حکومت پهلوی را به چالش می کشیده مربوط به حیطه فقر و نابرابری و بی عدالتی بوده است.
به گفتۀ مؤمنی، حال می توان از حاکمان و از نخبگان این پرسش را مطرح کرد که شما که تجربه سقوط رژیم پهلوی را دیدید و مطالعات هم نشان می دهد که منشأ سقوط، بی توجهی به عدالت بوده است و ما در مقام ادعا، پیروی مولاعلی را داریم، چرا حرف و عمل بر محور عدالت، در جامعه ما در حاشیه قرار گرفته است؟
وی یادآور شد: از این رو، بهترین دریچه برای ورود به مسئله اقتصادی کشور، مسئله عدالت است. شهید مطهری هم در این باره گفته است: اگر حکومتی پشت به عدالت کند، آن حکومت مانع رشد علم، عقل و اخلاق می شود، پس اگر کسانی منافعشان در این بود که به نام دین، کرکره عقل را پایین بکشند و نادانی و بی اخلاقی بین آنها حرف اول را بزند، نشانه این است که آن حکومت، پشت به عدالت کرده است. ا
این استاد علم اقتصاد افزود: شهید بهشتی در تعبیری دیگر می گوید حکومت های ستمگر، به سیره امویان، عدالت را با هدف استفاده ابزاری از دین، به حاشیه می رانند. در این جا جمله ای از زنده یاد علامه حکیمی در منزل زنده یاد میرمصطفی عالی نسب نقل می کنم که ایشان به جهت گیری های ظاهری دینی در جمهوری اسلامی به شدت معترض بودند.
فرشاد مؤمنی خاطرنشان کرد: امام علی در خطبهای سه سال پس از خلافتشان به عنوان گزارش کار به مردم، می فرمایند: در این سه سال که من بر سر کار بودم، سه دستاورد قابل اعتنا حاصل شده. یک: در کل پهنه سرزمین تحت قلمرو من، امروز هیچ انسانی شب را گرسنه سر به بالین نمی گذارد. این به معنی رفع فقر است. دو: در کل سرزمین تحت کنترل من، یک نفر نیست که شب را در یک مکان غیر مسقّف به صبح برساند. یعنی مسئله مسکن را حل کرده ام. سه: در کل سرزمین من، هیچ کس نیست که دسترسی به آب گوارا و بهداشتی نداشته باشد.
وی تصریح کرد: به گزارش سازمان ملل در سال ۲۰۰۶، هیچ عنصری به اندازه بی عدالتی و نابرابری، قادر به توزیع بحران آب نیست. بنابراین بخش نخست عرایض من این بود که از دریچه عدالت وارد بشویم و به «توسعه ی عادلانه» فکر کنیم و راه برون رفت از بحرانی که کشور با آن مواجه است را بیابیم.
این کارشناس علم اقتصاد با طرح این سئوال که چرا بهتر است در صحبت های عمومی، کارنامه اقتصاد ایران در دهه ۹۰ را زیر ذره بین قرار بدهیم افزود: امسال سال تدوین برنامه هفتم توسعه است و پیش بینی تأسف آور من این است که در برنامه هفتم هم مثل برنامه ششم توسعه، ما ادای برنامه ریزی دربیاوریم! درواقع به تعبیر من، برنامه ریزی به مثابه یک مناسک حکومتی درآمده است؛ در حالی که با شیوه برنامه ریزی کنونی، هیچ راه نجاتی برای اقتصاد کشور، قابل تصور نیست.
مؤمنی با بیان اینکه کشور به شرایطی رسیده است که بی شمار بحران کوچک و بزرگ دارد یادآور شد: در این شرایط، شیوه اداره بدون برنامه، قطعا با شکست مواجه می شود. حال باید پرسید چرا حاکمان گرامی، اهتمامی به برنامه ندارند؟ به نظر من، چون مسائل کشور را جزیره ای و جدا از هم مطرح می کنند. یک مسئله را بدون توجه به مسائل دیگر بررسی می کنند و وقتی شکست خوردند، می روند سراغ مسئله بعدی. به عنوان نمونه، دو مثال ذکر می کنم. یکی شیوه مالیات ستانی است که با روند کنونی، بار اصلی روی دوش تولید کننده و مردم می افتد و معافیت های کانالیزه شده به سمت غیرمولد ها و رانتی ها می رود. یا مثال دوم می تواند موضوع پرداخت یارانه باشد.
وی ادامه داد: دولتی که در تأمین هزینه هایش مشکل دارد، و همان یارانه ۴۵۰۰۰ تومانی را با مشکل پرداخت می کرده است و خودشان هم اذعان داشته اند که باید حذف شود، ولی وقتی نرخ ارز را تغییر دادند، دستپاچه و بدون برنامه مجبور شدند که مبلغ یارانه را بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان بالا ببرند. موضوعی که اصل آن غلط و خسارت بار بود، حالا چند برابر شده است.
به گفتۀ این استاد علم اقتصاد، در همین ۴ ماهی که از سال جاری گذشته است، بنده به عنوان کارشناس اقتصاد، ده ها تناقض در جهت گیریها مشاهده کردهام. دولتی که کسری مالی جدی دارد، با تصمیمات این چنینی باعث شده شهرها ملتهب شده و نیروهای نظامی و انتظامی آماده باش هستند و آقایان متوجه هزینه این امنیتی شدن فضا نیستند. طنز تلخ ماجرا اینجاست که حالا که حکومت یک دست شده است، آقایان دنبال بانیان وضع موجود میگردند!
مؤمنی با بیان این که دهه ۹۰ از جهتی دیگر هم مهم است افزود: در این دهه، چیزی حدود ۷۰۰ میلیارد دلار منابع ارزی کشور و چند برابر آن منابع ریالی کشور، هزینه شده و برآیندها نشان میدهد که بر اساس گزارش های حکومتی، جمع جبری رشدهای مثبت و منفی در این دهه، صفر بوده است! به همین دلیل آن را «دهه از دست رفته» نامیده اند. بنابراین از این نظر دهه بسیار عبرت آموزی است.
وی با تاکید بر این که اگر ما از آن چه رفته است، ارزیابی عالمانه نداشته باشیم، در معرض تکرار این مسیر پرخطر و قهقرایی قرار می گیریم خاطرنشان کرد: تازه وقتی وارد جزئیات می شویم، مشاهده می کنیم که این روند قهقرایی، شکل خطرناک تری گرفته است. حدود یک سوم از این دهه با پدیده ای مواجه بوده ایم که در ۷۰ سال گذشته بی سابقه بوده است و آن هم این موضوع است که در این مدت یاد شده، کل سرمایه گذاری هایی که در ایران صورت گرفته، قادر به جبران استهلاک سرمایه در آن سال نبوده است.
استاد علم اقتصاد ادامه داد: حال باید پرسید چه فضایی برای کسب و کار ایجاد شده که رغبت سرمایه گذاری مولّد هم در بخش خصوصی و هم توان سرمایه گذاری موثر دولتی، از بین رفته است؟ تحت چه شرایطی مردم انگیزه ی سرمایه گذاری را از دست می دهند؟ اگر دولت به جای آن که ایجاد ثبات و امنیت کرده باشد، برعکس عمل کرده باشد؛ یعنی شوک های آینده هراسانه به سرمایه گذار وارد کند، سرمایه گذار از سودهای اقتصادی صرف نظر می کند و ریسک سرمایه گذاری در یک کشور دیگر مثل ترکیه را می پذیرد.
مؤمنی با طرح این پرسش که راه نجات چیست یادآور شد: به نظر من باید حاکمیت گرامی به علم تمکین کند. اگر به علم تمکین کنند، می توان کشور را نجات داد. باید شهروندان را در تصمیم گیری مشارکت داد. راه دیگر، به رسمیت شناختن حقوق سیاسی و اقتصادی مردم است. وقتی در مشارکت سیاسی اختلال ایجاد شود، آثارش در اقتصاد هم ظاهر می شود. از دریچه عدالت، هیچ کفران نعمتی برای حکومت،زیانبارتر از کفران نعمت نیروهای انسانی باکیفیت نیست.
وی تصریح کرد: در سال ۱۳۶۵ کل جمعیت دانشگاه دیدۀ کشور ما حدود ۱۸۰ هزار نفر بوده است در حالی که در سال ۱۳۹۵، این جمعیت از مرز ۱۳ میلیون نفر عبور کرده است. این پتانسیل عظیم و قوی نیروی علمی کشور، کجا استفاده شده اند؟ وقتی دلال ها، رباخوارها و واسطه ها تقویت می شوند و تولید کنندۀ واقعی ضعیف میشود، جوان ها با سرخوردگی از کشور خارج می شوند و متاسفانه بخش اعظم آن ها به همان جایی می روند که حاکمیت به آن ها استکبار جهانی می گوید.
این کارشناس علم اقتصاد با بیان این که حاکمیت با سیاست های غلط و در نتیجه فراریدادن نخبگان، به همان دشمنانس سرمایه می دهد افزود: وقتی فهم ما از عدالت مشکل دارد، درک از استکبار هم مشکل پیدا می کند.
مؤمنی یادآور شد: بر اساس گزارش های رسمی، در دهه ۹۰، با سقوط ۳۶ درصدی درآمد سرانه کشور روبرو شده ایم. یعنی سفره های مردم را بیش از یک سوم کوچک کرده ایم. جمعیت فقیر ایران در سال های ۹۷ تا ۹۹، دو برابر نسبت به قبل شده است و ما از روی مهر و شفقت به حاکمیت می گوییم که وقتی مردم را به فلاکت بیندازی، جز آن که با عدالت ناسازگار است، با سیاست های صلاح و بقای خودت هم ناسازگار است.
وی ادامه داد: در اینجا اشاره می کنم به جمله ای از کتاب «در هوای حق و عدالت» از دکتر محمدعلی موحد که« جامعه وقتی به سمت فقر می رود، امنیت حقوق مالکیت متزلزل می شود و ادامه این مسیر منجر می شود که ثروتمندان و حکومت هم امنیت نداشته باشد» بنابراین به نظر من نیاز به یک گفتگوی ملی جدی داریم تا آسیب شناسی کنیم که چه شد که وضعیت اینجور شد؟ اگر مردم بی انگیزه شوند، از همه بیشتر، خود حاکمیت ضرر می کند، بنابراین خود آن ها باید به فکر بیفتند و بابی باز کنند وگرنه همه ضرر می کنیم.
این کارشناس و استاد علم اقتصاد خاطرنشان کرد: وجه دیگر جامعه ای که تولید سرانه اش طی ده سال، ۳۶ درصد سقوط می کند و در سه سال جمعیت فقیرش دو برابر می شود، این است که جایگاهش در نظام بین المللی هم متزلزل خواهد شد.
مؤمنی در ادامه افزود: امروز در نظریه های روابط بین الملل، مهم ترین رکن قدرت کشورها، بنیه ی تولید ملی است. وقتی در حکومتی، انگیزه سرمایه گذاری تولیدی کم شود، امنیت ملی هم در آن جامعه به خطر می افتد.
وی با بیان این که میانگین تورم در این ده ساله، بیش از ۳ برابر میانگین عراق و افغانستان شده است خاطرنشان کرد: در شاخص های وزارت صمت، شاخصی داریم به نام رابطه مبادله قدرت کشورها، اگر کشوری در این شاخص، بهای کمتری از صادرات دریافت و بهای بیشتری بابت واردات پرداخت کند، رو به زوال است. ما در دهه ۹۰، بیش از ۳۰ درصد سقوط در رابطه مبادله را تجربه کرده ایم. این ها مسائل سرنوشت سازی است و لازم است همه، به قدر وسع خود، مسئولیتی که بر عهده داریم را تقویت کنیم.
این کارشناس و استاد برجسته علم اقتصاد در بخش پایانی سخنانش تصریح کرد: این تصور که اگر حرف نزنیم به نفع کشور است را باید کنار بگذارند و حاکمیت باید به توصیه های مشفقانه گوش دهد. جامعهای که مشکلاتش زیاد میشود، باید باب گفتگوی مشفقانه و عادلانه را باز کند.
